Umowa zlecenie – na czym polega i czym różni się od etatu

Umowa zlecenie (a ściślej: umowa o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu) to umowa cywilnoprawna z Kodeksu cywilnego, a nie z Kodeksu pracy. Zleceniobiorca zobowiązuje się do starannego działania, nie podlega kierownictwu, nie ma urlopu wypoczynkowego, kodeksowego okresu wypowiedzenia ani ochrony przed zwolnieniem. W zamian obie strony mają dużo swobody – pod warunkiem, że praca rzeczywiście nie jest wykonywana jak na etacie. Ochrona minimalna istnieje jednak i tu: minimalna stawka godzinowa (31,40 zł w 2026 r., 32,30 zł od 2027 r. według projektu rozporządzenia), obowiązkowe ubezpieczenia społeczne i przepisy BHP.

W tym artykule pokazujemy, ile naprawdę kosztuje zlecenie, kiedy trzeba płacić pełne składki, a kiedy tylko zdrowotną, i jakie obowiązki ma zleceniodawca.

Składki ZUS od umowy zlecenia (zlecenie jako jedyny tytuł do ubezpieczeń)

przewiń →

Składka Finansuje zleceniobiorca Finansuje zleceniodawca Charakter
Emerytalna 9,76% 9,76% Obowiązkowa
Rentowa 1,50% 6,50% Obowiązkowa
Chorobowa 2,45% – Dobrowolna (na wniosek zleceniobiorcy)
Wypadkowa – 1,67% (firmy do 9 ubezpieczonych, pozostałe według PKD) Obowiązkowa
Zdrowotna 9% (podstawa: przychód minus składki społeczne) – Obowiązkowa
Fundusz Pracy – 2,45% Obowiązkowa, gdy podstawa w miesiącu wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie (nie dotyczy kobiet po 55. i mężczyzn po 60. roku życia)
FGŚP – 0,10% Jak wyżej

Zbieg tytułów do ubezpieczeń – osiem najczęstszych scenariuszy

To, jakie składki trzeba odprowadzić, zależy od sytuacji zleceniobiorcy. Podstawą oceny jest oświadczenie składane przy zawieraniu umowy – warto mieć jego wzór i aktualizować go przy każdej zmianie sytuacji zleceniobiorcy.

Jakie składki od zlecenia w zależności od sytuacji zleceniobiorcy

przewiń →

Sytuacja zleceniobiorcy Składki społeczne Składka zdrowotna
Zlecenie jest jedynym tytułem Obowiązkowe (emerytalna, rentowa, wypadkowa), chorobowa dobrowolna Obowiązkowa
Umowa o pracę u innego pracodawcy z wynagrodzeniem co najmniej minimalnym (4806 zł w 2026 r.) Dobrowolne Obowiązkowa
Umowa o pracę u innego pracodawcy z wynagrodzeniem niższym niż minimalne Obowiązkowe Obowiązkowa
Zlecenie z własnym pracodawcą lub wykonywane na jego rzecz Obowiązkowe w pełnym zakresie, w tym chorobowa – podstawy sumuje się jak z etatu Obowiązkowa
Kilka umów zlecenia jednocześnie Obowiązkowe z kolejnych umów, dopóki suma podstaw z wcześniejszych nie osiągnie minimalnego wynagrodzenia, potem dobrowolne Obowiązkowa z każdej umowy
Uczeń lub student do ukończenia 26 lat Brak Brak
Emeryt lub rencista Obowiązkowe (chyba że ma etat z wynagrodzeniem co najmniej minimalnym) Obowiązkowa
Osoba prowadząca działalność gospodarczą Co do zasady z działalności, jeśli podstawa ze zlecenia jest niższa od najniższej podstawy dla działalności, w przeciwnym razie – wybór tytułu Obowiązkowa z obu tytułów
Zlecenie z własnym pracownikiem to nie oszczędność. Umowa zlecenia zawarta z osobą, która jest jednocześnie Twoim pracownikiem (albo wykonuje zlecenie dla innej firmy, ale na rzecz Twojej), jest dla ZUS traktowana jak umowa o pracę: pełne składki, w tym chorobowa, od zsumowanej podstawy. Dotyczy to również studentów do 26. roku życia zatrudnionych u Ciebie na etacie. Dodatkowo takie zlecenie – jeśli obejmuje ten sam rodzaj pracy – bywa kwestionowane przez PIP jako obejście przepisów o nadgodzinach.

Podatek dochodowy od zlecenia

  • Koszty uzyskania przychodu 20% liczone od przychodu pomniejszonego o składki społeczne finansowane przez zleceniobiorcę (50% przy przeniesieniu praw autorskich, w rocznym limicie).
  • Zaliczka 12% (zleceniobiorca może wnioskować o 32%); podstawę i zaliczkę zaokrągla się do pełnych złotych.
  • PIT-2 – od 2023 r. zleceniobiorca również może złożyć oświadczenie o stosowaniu ulgi 300 zł miesięcznie, jeśli nie korzysta z niej u innego płatnika.
  • Ulga dla młodych – przychody ze zlecenia osób, które nie ukończyły 26 lat, są zwolnione z PIT do 85 528 zł rocznie (limit łączny z przychodami z etatu).
  • Ryczałt 12% bez kosztów – gdy kwota należności określona w umowie nie przekracza 200 zł, a zleceniobiorca nie jest pracownikiem zleceniodawcy (art. 30 ust. 1 pkt 5a ustawy o PIT).
Umowa zlecenie 5000 zł brutto – ile na rękę i ile kosztuje (parametry 2026 r.)

przewiń →

Pozycja Wariant A: pełny ZUS, bez chorobowej Wariant B: pełny ZUS, z chorobową Wariant C: student do 26 lat
Składki społeczne zleceniobiorcy 563,00 zł (11,26%) 685,50 zł (13,71%) 0,00 zł
Składka zdrowotna (9%) 399,33 zł 388,31 zł 0,00 zł
Koszty uzyskania przychodu (20%) 887,40 zł 862,90 zł –
Zaliczka na PIT 12% (bez PIT-2) 426,00 zł 414,00 zł 0,00 zł (ulga dla młodych)
Do wypłaty netto 3611,67 zł 3512,19 zł 5000,00 zł
Netto przy złożonym PIT-2 (ulga 300 zł) 3911,67 zł 3812,19 zł 5000,00 zł
Składki zleceniodawcy (emerytalna 9,76% + rentowa 6,5% + wypadkowa 1,67% + FP 2,45% + FGŚP 0,1%) 1024,00 zł 1024,00 zł 0,00 zł
Całkowity koszt zleceniodawcy 6024,00 zł 6024,00 zł 5000,00 zł

Ile kosztuje zlecenie w porównaniu z etatem?

Zaskoczenie dla wielu przedsiębiorców: przy pełnym oskładkowaniu koszt zleceniodawcy jest taki sam jak koszt pracodawcy na etacie – w obu przypadkach ok. 20,48% ponad kwotę brutto. Przy 5000 zł to 6024 zł. Różnica pojawia się po stronie osoby zatrudnionej: zleceniobiorca bez dobrowolnej składki chorobowej i z kosztami 20% otrzyma 3611,67 zł (3911,67 zł z PIT-2), a pracownik na etacie z tą samą kwotą brutto – ok. 3738 zł. Realne oszczędności na zleceniu wynikają z czterech źródeł: braku składek u studentów, zbiegu z etatem u innego pracodawcy (tylko zdrowotna), braku płatnego urlopu i okresu wypowiedzenia oraz elastyczności godzin. Jeśli żadne z nich nie występuje, zlecenie jest po prostu etatem bez ochrony – i tak potraktuje je PIP.

Zleceniobiorcy podlegający obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu są też objęci PPK na tych samych zasadach co pracownicy (wpłata zleceniodawcy 1,5%, uczestnika 2%, automatyczny zapis osób w wieku 18–55 lat).

Minimalna stawka godzinowa i ewidencja godzin

Minimalna stawka godzinowa dotyczy umów zlecenia i umów o świadczenie usług wykonywanych przez osoby fizyczne (także prowadzące działalność, jeśli nie zatrudniają pracowników ani zleceniobiorców). W 2026 r. wynosi 31,40 zł brutto, a od 1 stycznia 2027 r. – według projektu rozporządzenia – 32,30 zł brutto. Zasady:

  • strony ustalają w umowie sposób potwierdzania liczby godzin (ewidencja w umowie, w aplikacji lub oświadczenie zleceniobiorcy); przy braku ustaleń zleceniobiorca przedkłada informację o liczbie godzin przed terminem wypłaty,
  • przy umowach dłuższych niż miesiąc wynagrodzenie w wysokości co najmniej minimalnej stawki wypłaca się co najmniej raz w miesiącu,
  • zleceniobiorca nie może zrzec się prawa do minimalnej stawki ani przenieść go na inną osobę,
  • dokumentację godzin przechowuje się przez 3 lata od dnia wymagalności wynagrodzenia,
  • wypłata poniżej stawki minimalnej jest wykroczeniem zagrożonym grzywną od 1000 do 30 000 zł; kontroluje to PIP.

Przykład: 160 godzin w miesiącu × 32,30 zł = 5168 zł brutto – to minimum od stycznia 2027 r. Umowa „na 4000 zł miesięcznie" bez ewidencji godzin jest ryzykowna, bo przy 160 godzinach daje 25 zł za godzinę.

Ozusowanie zleceń – co z nim? Pełne oskładkowanie wszystkich umów zlecenia (bez zbiegu tytułów) było wpisane do KPO jako kamień milowy i wielokrotnie zapowiadane na 2025, 2026 i 2027 r. Według stanowiska rządu z 2026 r. reforma nie będzie realizowana – decyzję podjął premier. W 2027 r. zasady oskładkowania zleceń pozostają więc bez zmian. Śledzimy ten temat i zaktualizujemy artykuł, gdyby projekt wrócił.
Ryzyko przekwalifikowania. Jeżeli zleceniobiorca pracuje w stałych godzinach, w miejscu wskazanym przez firmę, pod kierownictwem przełożonego i osobiście, sąd lub PIP mogą uznać, że to stosunek pracy (art. 22 § 1¹ Kodeksu pracy) – z konsekwencjami w postaci zaległych składek, urlopu, nadgodzin i grzywny. O tym, co dokładnie sprawdzają inspektorzy, piszemy w artykule o ukrytym stosunku pracy na B2B – te same kryteria dotyczą zleceń.

Obowiązki zleceniodawcy – checklista

  1. Oświadczenie zleceniobiorcy o innych tytułach do ubezpieczeń, statusie ucznia lub studenta (z legitymacją lub zaświadczeniem), wieku i PIT-2 – przed pierwszą wypłatą.
  2. Zgłoszenie do ZUS w ciągu 7 dni od rozpoczęcia wykonywania umowy: ZUS ZUA (pełne ubezpieczenia) lub ZUS ZZA (tylko zdrowotna); student do 26 lat – bez zgłoszenia.
  3. Ewidencja godzin i pilnowanie stawki minimalnej.
  4. Rachunek lub lista wypłat, naliczenie składek i zaliczki, wypłata co najmniej raz w miesiącu.
  5. Deklaracje ZUS (DRA z raportami RCA/RZA) do 15. lub 20. dnia następnego miesiąca, w zależności od rodzaju płatnika.
  6. PPK – zapis zleceniobiorców podlegających ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu po 3 miesiącach zatrudnienia.
  7. PIT-11 do końca stycznia (do urzędu skarbowego) i do końca lutego (dla zleceniobiorcy) za rok poprzedni; PIT-4R do końca stycznia.
  8. BHP – zapewnienie bezpiecznych warunków pracy, a w zależności od ryzyka także szkoleń i badań.
  9. Wyrejestrowanie z ZUS (ZWUA) w ciągu 7 dni od zakończenia umowy.
Rozliczamy umowy zlecenia w ramach obsługi kadrowo-płacowej: weryfikujemy zbieg tytułów na podstawie oświadczeń, prowadzimy ewidencję godzin, zgłoszenia ZUS i PPK oraz roczne PIT-11 – tak, aby żadna umowa nie okazała się „etatem" podczas kontroli.
Podstawa prawna: art. 734–751 Kodeksu cywilnego; art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 9 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; art. 8a–8b ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę; art. 13 pkt 8, art. 21 ust. 1 pkt 148, art. 22 ust. 9 pkt 4 i art. 30 ust. 1 pkt 5a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych; projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia i minimalnej stawki godzinowej w 2027 r. Wyliczenia przy parametrach 2026 r. Stan prawny na wrzesień 2026 r.